Borsa Kumar Mıdır?

Bir insana pokerin şans oyunu olup olmadığını sorduğunuzda alacağınız cevap genelde "Poker şans oyunudur." şeklindedir ancak realite bu kadar katıksız değildir. İyi poker oyuncularının iyi olmalarının nedeni çoğu zaman talihin ötesindedir. Risk analizi yaparken havalarda uçmamak, diğer oyuncuların karakterlerini okuyabilmek, ayağını "Eline göre" uzatmak: bunların hiçbiri dış faktör olarak tanımlanamaz.

Kumarhaneye gittiğinizde ortamdaki en rastgele mekanizmaymış gibi görünen slot makineleri bile analitik olarak çözümlenebilecek bir desene sahiptir. İşi bilen bir hacker slot makinesinde gayet tutarlı tahminler yapabilir zira slot makinesinde çıkacak olan değer, çoğu kişinin zannettiği gibi o anda ortaya çıkmaz zira Prng'lerin algoritmalarını reverse engineering ile çözmek mümkündür. Casino'daki bir slot makinesini sömürmek isteyen birinin, prng'ler konusunda uzmanlaşması yeterli olacaktır. Slot makinelerinin mikroçipleri "sürekli olarak" sayı üretirler. (Siz makine ile oynamazken bile) düğmeye bastığınızda, prng'de üretilmiş olan en son sayı bobinlerin çevrilme şeklini belirler; sırf siz o anda düğmeye basıyorsunuz diye yeni bir sayı ortaya çıkmaz. Bir kere deşifre eden, ertesi gün ne zaman ne kadar kazanacağını bilecektir.

Tabii böyle para kazanan bir hackerın da aldığı başka türlü riskler vardır.

Analiz yapılmadığında her şey kumardır. Analiz yapıldığında ise her şey "Belirli bir oranda" kumardır. Şayet kumardan kastedilen saf şans ise "Borsa kumardır." demenin geçerliliği de Schrödinger'in kedisi gibidir.

Borsa pokerse, kontrol dışında kalan tüm değişkenler dealer kaynaklı durumlar gibi düşünülebilir.

Elon Musk ve Tesla vakası buna benzer. Adamın saçma sapan bir kafa ile attığı bir tweet bir anda 14 milyar dolara mal olur ve bunu akılla mantıkla önceden hesaba katarak davranmak olanaksızdır. Belki tweet atarken kokainlidir, belki de Elon Musk olmasına rağmen ayık bir kafayla bile eylemlerinin sonuçları üzerinde düşünmekten acizdir ancak olan olduktan sonra da "Dealer neden karşımdaki adama maça ası ve papazı verdi?" diye sormanın bir ehemmiyeti yoktur.

Böyle örnekler olsa da, bu risk almanın veya daha önce alınan bir riski azaltmanın zar atmakla eşdeğer olduğu anlamına gelmez. 2007'de Apple'ın yaptığı inovasyonu gören birinin bunun gelecek 10 yılı nasıl şekillendireceği üzerinde düşünmesi veya Warren Buffett'ın hava yolu hisselerini pandemi döneminde satması hacker olmayan birinin slot makinesine para atması ile eşdeğer tutulamaz.

Problem oyun teorisi bağlamında ele alındığında ise sisteme dahil olanlar için bir win-win olasılığının borsada mümkün iken kumarda mümkün olmaması, kumar ve borsa arasındaki en gözle görülür farklar arasındadır.